Terug naar overzicht

20 mei 2015

Insulineproducerende cellen maken ander hormoon bij diabetes type 2

U bent hier

Cellen die bij gezonde mensen insuline maken, kunnen bij mensen met diabetes type 2 overgaan op de productie van het hormoon glucagon. Dat meldt het Diabetes Fonds, partner van het Diabetesonderzoekfonds Limburg. Het team van onderzoeker prof. dr. Eelco de Koning publiceerde hierover in het wetenschappelijke tijdschrift Diabetes.

Twee hormonen in balans

Bij gezonde mensen zorgen de hormonen insuline en glucagon samen voor een stabiele bloedsuiker. Insuline laat de hoeveelheid glucose in het bloed dalen, doordat het de cellen in spieren, vetweefsel en lever aanzet om glucose op te nemen. Glucagon doet het omgekeerde: het zorgt ervoor dat de lever glucose afgeeft, zodat de bloedsuiker stijgt, bijvoorbeeld tussen de maaltijden of 's nachts. Beide hormonen worden gemaakt in de alvleesklier, in kleine groepjes cellen die de eilandjes van Langerhans worden genoemd. Normaal gesproken zijn dat heel verschillende cellen: de bètacellen maken insuline, de alfacellen glucagon. Verspreid door de alvleesklier van een volwassene liggen ongeveer een miljoen van deze eilandjes, die samen maar een klein deel van het orgaan uitmaken, maar onmisbaar zijn voor de regeling van de bloedsuiker.

Cellen die van functie veranderen

Wetenschappers wisten al jaren dat het aantal insulineproducerende cellen afneemt bij diabetes type 2, en dat de glucagonproducerende cellen tegelijk meer glucagon gaan maken. Nu blijkt dat maar een deel van de verklaring te zijn voor de verstoorde suikerhuishouding. De insulineproducerende cellen kunnen namelijk ook van functie veranderen: ze gaan zowel insuline als glucagon maken. Uit laboratoriumonderzoek was al bekend dat dit kon gebeuren, maar het was tot nu toe onbekend of het ook echt in het lichaam plaatsvindt.

Acht keer zo vaak

Daarom onderzochten Eelco de Koning en zijn collega's de alvleesklieren van menselijke donoren en van proefdieren, met en zonder diabetes. Ze keken hoeveel cellen behalve insuline ook glucagon maakten. Dat aantal bleek bij mensen en dieren met diabetes acht keer zo hoog te zijn als bij gezonde mensen en dieren. Door al die cellen die iets anders doen dan ze oorspronkelijk deden, neemt de hoeveelheid goed werkende insulineproducerende cellen af. Dat draagt bij aan het tekort aan insuline én aan het overschot aan glucagon dat kenmerkend is voor diabetes type 2.

Type 1 en type 2

De bevinding gaat over diabetes type 2, de vorm die verreweg het meest voorkomt. Bij diabetes type 1 ruimt het eigen afweersysteem de insulineproducerende cellen op, waardoor het lichaam vrijwel geen insuline meer maakt; mensen met type 1 zijn daarom vanaf de diagnose afhankelijk van insuline. Bij diabetes type 2 maakt de alvleesklier aanvankelijk nog wel insuline, maar reageert het lichaam er minder goed op. De bètacellen moeten dan harder werken, en in de loop van de jaren schiet hun productie steeds verder tekort. Veel mensen met type 2 hebben na verloop van tijd daarom ook insuline nodig. Het onderzoek van het team van De Koning laat zien dat het verlies van goed werkende bètacellen niet alleen komt doordat cellen verdwijnen, maar ook doordat ze van rol veranderen.

Kennis voor nieuwe behandelingen

Volgens de onderzoekers moeten nieuwe behandelingen dan ook voorkomen dat de insulineproducerende cellen glucagon gaan maken. Als het lukt om de bètacellen hun oorspronkelijke taak te laten behouden, of misschien zelfs om de omschakeling terug te draaien, kan de eigen insulineproductie langer op peil blijven. Een deel van de bestaande diabetesmedicijnen grijpt al in op de glucagonhuishouding: zo remmen middelen die inspelen op het darmhormoon GLP-1 onder meer de afgifte van glucagon. Het nieuwe onderzoek helpt te begrijpen waarom de werking van de alvleesklier bij diabetes type 2 zo geleidelijk achteruitgaat, en waar nieuwe medicijnen kunnen aangrijpen.

Wat betekent dit voor u?

Voor mensen die nu diabetes type 2 hebben, verandert er door deze ontdekking op korte termijn niets aan de behandeling. Van een nieuwe bevinding in het laboratorium tot een nieuw medicijn in de apotheek is het een lange weg, die vaak vele jaren duurt. Blijf dus de adviezen van uw huisarts, praktijkondersteuner of internist volgen: gezond eten, voldoende bewegen, op uw gewicht letten en uw medicijnen trouw innemen blijven de basis. Maar het onderzoek geeft wel hoop: hoe beter we begrijpen wat er in de alvleesklier misgaat, hoe gerichter nieuwe behandelingen kunnen worden ontwikkeld.

Van fundamenteel onderzoek naar de patiënt

Het onderzoek van De Koning is een mooi voorbeeld van fundamenteel onderzoek naar de mechanismen achter diabetes. Zulk onderzoek vult het onderzoek aan dat het Diabetesonderzoekfonds Limburg in het Maastricht UMC+ steunt. In De Maastricht Studie onderzoeken artsen en wetenschappers bij duizenden mensen uit de regio, met en zonder diabetes type 2, hoe de ziekte zich in het dagelijks leven ontwikkelt en welke gevolgen zij heeft voor hart, bloedvaten, hersenen en andere organen. Pas als de kennis uit het laboratorium en de kennis uit de bevolking samenkomen, ontstaat een volledig beeld van de ziekte. Daarom werken onderzoeksinstellingen en fondsen in heel Nederland samen.

Wilt u het diabetesonderzoek in Limburg steunen? Lees dan op de pagina Steun wat u kunt doen, of maak uw gift over naar NL46 INGB 0006 4512 44 ten name van Health Foundation Limburg, Diabetesonderzoekfonds Limburg.